Procederen voor ontslagvergoeding zelden succesvol

Er hangt u een ontslag boven het hoofd, maar u bent het er niet mee eens. Procederen voor een ontslagvergoeding is een optie, maar wees op uw hoede: veel werknemers raken verzeild in een lang juridisch gevecht en vissen toch achter het net.

De oprotpremie, de gouden handdruk, schade- of ontbindingsvergoeding: het zijn allemaal verschillende benamingen voor de ontslagvergoeding. Afhankelijk van de ontslagprocedure die doorlopen is, kunt u als werknemer aanspraak maken op een dergelijke financiële compensatie.

Zak geld
Bij de eerste optie stapt uw werkgever naar de rechter om het ontslag aan te vragen. De rechter zet dan een streep door de arbeidsovereenkomst, maar verplicht uw baas vrijwel altijd om u een zak geld mee te geven. Op deze manier is uw werkgever snel, maar niet kosteloos, van u af.

Hoe hoog die vergoeding is, bepaalt de rechter aan de hand van uw salaris, dienstjaren en de schuld die u zelf heeft aan het ontslag. Deze standaardberekening heet de kantonrechtersformule.

Maar de stap naar de rechter is ook voor werkgevers vaak groot en extra kosten maken ze natuurlijk liever niet. Het komt dus vaker voor dat de werkgever een ontslagvergunning aanvraagt bij het UWV WERKbedrijf (voorheen het CWI). Als werknemer heeft u dan in principe geen recht op een ontslagvergoeding.

Vindt u echter dat het ontslag onterecht is en de gevolgen ervan niet opwegen tegen het voordeel van uw werkgever, dan kunt u zelf naar de rechter stappen. De rechter beslist vervolgens of er sprake is van een ‘kennelijk onredelijk ontslag’, en of uw baas alsnog een ontslagvergoeding moet betalen.

Vergoeding op maat
Volgens arbeidsrechtadvocaat Maarten van Gelderen is het vreemd dat iemand die ontslagen is via de kantonrechterroute als vanzelfsprekend een vergoeding krijgt, maar onder dezelfde omstandigheden via de UWV-procedure niet. ‘Het dubbele ontslagsysteem dat we in Nederland hebben, is eigenlijk niet uit te leggen.’

Bij een ontslag via de rechter wordt een vergoeding berekend met een standaardformule. In het andere geval wordt op individuele basis tot in detail gekeken of een vergoeding terecht is en hoe hoog een eventuele vergoeding dan is.

Een uitspraak van de Hoge Raad heeft onlangs de discussie over deze kwestie opnieuw doen opleven. Het Gerechtshof in Arnhem had een werknemer die via de UWV-ontslagprocedure zijn baan verloren had, op basis van de kantonrechtersformule een ontslagvergoeding toegekend. En dat mag niet, oordeelde de Hoge Raad.

Na een ontslag via het UWV is een vergoeding niet vanzelfsprekend en moet dus gekeken worden naar specifieke, individuele factoren. Volgens de Raad is een standaardberekening in dit geval dan ook niet bruikbaar en dient een vergoeding op maat vastgesteld te worden.

‘Er wordt maar wat gedaan’
Volgens Van Gelderen voorkomt het gebruik van een standaardformule veel juridische rompslomp. De uitspraak van de Hoge Raad dat dit niet mag, betekent in zijn ogen niet veel goeds voor de werknemer. Een onredelijk ontslag aantonen is zelf een lange en kostbare procedure, zegt Van Gelderen, en die alleen kan al snel zes maanden tot een jaar duren.

De drempel voor werknemers om in de eerste plaats te gaan procederen is dan ook verhoogd. ‘Normaal gezien weet iedereen die een procedure ingaat dankzij standaardformules waar ze min of meer aan toe zijn. Deze zekerheid is er voor zowel de werkgever als de werknemer bij een kennelijk onredelijk ontslag niet meer. Er wordt nu maar wat gedaan.’

Achter het net
Doordat er na een UWV-ontslag geen standaardformule gebruikt mag worden, is doorprocederen voor een vergoeding in principe geen optie meer voor veel werknemers. De uitkomst is voor hen immers te onzeker. De toename in reorganisaties betekent volgens Van Gelderen bovendien dat meer ontslagen via het UWV lopen. ‘De groep werknemers die achter het net vist, is mede daardoor groter.’

Voor werknemers is het nu nog belangrijker om zo snel mogelijk juridisch advies in te winnen als een mogelijk ontslag zich voordoet. Van Gelderen: 'Om te voorkomen dat u zo’n zware en onzekere procedure ingaat, kan het lonen actie te ondernemen vóórdat de ontslagprocedure doorlopen is. Een jurist kan inschatten wat de kansen zijn dat uw ontslag onterecht bevonden wordt en u een ontslagvergoeding krijgt.'

Zijn die kansen klein, dan is procederen de moeite niet waard en doet u er wellicht beter aan om uw energie te steken in het vinden van een nieuwe baan. Dreigt er voor u geen ontslag? Tijdig een rechtsbijstandverzekering afsluiten is ook voor u geen overbodige luxe. Bij een toekomstig ontslag kunt u deze wel eens heel hard nodig hebben.